{{currentPage * pageSize + 1}} - {{pageSize * (currentPage + 1) > numberOfResults ? numberOfResults : pageSize * (currentPage + 1)}} úrslit av {{numberOfResults}}
Einki úrslit
Tú ert her

Hiti og salt

Hiti og saltinnihald eru týðandi eginleikar hjá sjógvi. Ymisk sløg av sjógvi verða býtt sundur, alt eftir hvussu hitin og saltinnihaldi er í sjónum. Eitt nú hava vit um okkara leiðir lutfalsliga heitan og saltan Atlantssjógv í teimum ovaru løgunum, meðan tað í dýpinum í Norðurhøvum er ísakaldur Norskur djúphavssjógvur. Við at máta hita og saltinnihald ber sostatt til at skilja ímillum ymisk sløg av sjógvi. Munur í hita og saltinnihaldi hevur eisini týdning fyri tær kreftir, sum dríva ymisk rák í havinum, sum t.d. tað termohalina rákið.

Hydrografisku standardskurðirnir eru vístir við linjum og mátistøðirnar við Oyrargjógv (blátt) og Skopun (violett) eru markeraðar.

Havstovan mátar regluliga hita og saltinnihald í sjónum, bæði á Landgrunninum og úti á opnum havi. Oyrargjógv og Skopun eru tvær mátistøðir heilt inni við land, og her verður hitin mátaður í streymasjógvi alt árið. Við mátistøðina í Skopun verða prøvar eisini tiknir av sjógvi, sum síðani kunnu greinast fyri saltinnihald, tøðevnir ella annað. Hendan mátistøðin er í samstarvi við Lívfiskastøðina hjá Bakkafrosti.

Síðani 1987 hevur Havstovan gjørt kanningar eftir sonevndum hydrografiskum standardskurðum, sum ganga út frá Landgrunninum. Eftir hesum skurðum verða tríggjar til fýra ferðir um árið gjørdar mátingar av hita, saltinnihaldi og øðrum eginleikum hjá sjógvi.

Hiti á Landgrunninum

Síðani 1991 hevur Havstovan mátað hitan í væl blandaðum sjógvi við Oyrargjógv. Hitin verður mátaður við einum sjálvvirkandi hitamátara, sum við regluligum tíðarbili (minuttum) mátar hitan. Mátingarnar við Oyrargjógv líkjast sera nógv hitamátingunum frá Skopun og umboða hampuliga væl hitan í tí vælblandaða sjónum á Landgrunninum innanfyri uml. 100m botndýpi, undantikið inni á firðum, har sjóvarfallið er veikt. Hitin í hesum vælblandaða sjógvi verður broyttur av upphiting frá sólini, eins og frá útvekslan av hita millum sjógv og luft og við uppíblanding av sjógvi frá opnum havi. Myndin niðanfyri vísir árstíðarbroytingar í hitanum við Oyrargjógv.

Árstíðarbroytingar í hita. Myndin vísir nýggjastu tølini fyri dagligan hita við Oyrargjógv og Skopun saman við tølum fyri mánaðarligum miðalhita við Oyrargjógv. Kaldasti og heitasti mánaði við Oyrargjógv í tíðarskeiðnum 1991-2020 eru eisini vístir.

Sum nevnt, verða hitamátingar eisini gjørdar av sjógvi, sum verður pumpaður úr Skopunarfirði og inn í Lívfiskastøðina í Skopun. Hitamátingar blivu eisini gjørdar av sjógvi við Mykineshólm í tíðarskeiðnum 1914-1969, men her var hitin mátaður við termometri eina ferð um dagin. Tað var Danmarks Meteorologiske Institut sum stóð fyri hesum mátingunum. Hesar mátingar, saman við mátingunum frá Oyrargjógv, vísa broytingar í hitanum á Landgrunninum síðani 1914, tó við einum gloppi frá 1969-1991.

Kaldasti og heitasti dagur í hvørjum mánaða við Oyrargjógv ella Mykines, og hvat ár hetta var mátað.

Árligur miðalhiti. Myndin vísir miðal hitan fyri hvørt ár mátað við Mykines (1914 – 1968) og Oyrargjógv (síðan 1992). Einans ár, sum hava mátingar í minst 8 mánaðir, eru víst.

Saltinnihald á Landgrunninum

Við Lívfiskastøðina í Skopun verður sjógvur pumpaður úr Skopunarfirði og inn á støðina. Tískil er høgligt at taka prøvar av sjógvi inni á støðini fyri síðani at kanna sjógvin á ymsan hátt. Umleið triðjahvønn dag verða prøvar tiknir at kanna saltinnihaldið. Hesar kanningar byrjaðu í 1995 og hava hildið á síðani, tó við onkrum hendinga steðgi vegna tøkniligar trupulleikar á støðini. Saltinnihaldið í væl blandaðum sjógvi inni á Landgrunninum er eitt sindur lægri enn í Atlantssjógvi úti á. Hetta er tí, at tað er meiri avfall inni yvir oyggjunum. Annars eru langtíðarbroytingarnar tær somu, sum í Atlantssjógvi. Niðanfyri eru tvær myndir, sum vísa ávikavist árstíðarbroytingar og langtíðarbroytingar í saltinnihaldi í Skopun.

Árstíðarbroytingar í saltinnihaldi. Myndin vísir nýggjastu mátingarnar av saltinnihaldi saman við tølum fyri mánaðarligt saltinnihald. Saltastu og feskastu mánaðir fyri hvønn mánaða í árinum eru eisini vístir. Hetta er fyri tíðarskeiðið 1995-2020.  

Talvan vísir feskastu og saltastu dagar í hvørjum mánaða síðani 1995.

Árligt saltinnihald. Myndin vísir saltinnihald mátað við Skopun síðani 1995. Einans ár, sum hava mátingar í minst 8 mánaðir, eru víst.

Hiti og saltinnihald í Atlantssjógvi

Úti á opnum havi verða hiti og saltinnihald mátað tríggjar til fýra ferðir um árið eftir standardskurðunum. Mátað verður í februar, mai ella juni, um mánaðarskiftið august/septembur og seinast í oktobur ella tíðliga í novembur, soleiðis at mátingarnar eru spjaddar um alt árið. Á myndunum niðanfyri eru dømir um gongdina í hita og saltinnihaldið mátað á tveimum standardstøðum í Bankarennuni – sí kort.

Ovara myndin vísir hitan í Atlantssjógvi, meðan niðara myndin vísir saltinnihaldið. Hetta eru mátingar frá standardskurðinum tvørtur um Bankarennuna. Á báðum myndunum er talan um miðal frá 100 – 400 metrar frá teimum báðu djúpu støðunum mitt í Bankarennuni. Broytingar í hita og saltinnihaldi fylgjast oftani, men eitt nú í 2016 lækkaði saltinnihaldið sera nógv meðan hitin var óbroyttur ella enntá hækkaði eitt vet. Broytingar í hita og saltinnihaldi eru m.a. tengdar at subpolara meldrinum

Viðkomandi tíðindi

Er “Golfstreymurin” í ferð við at vikna?

15.02.2024

Í nýggjari grein í vísindaliga tíðarritinum Science Advances vísa hollendskir granskarar á, at ”Golfstreymurin” er á veg á eitt markamót. Hetta byggja…

Nýggj ritgerð um heita rákið millum Ísland og Føroyar

17.08.2023

Nýggj vitan um rákið av heitum sjógvi norðan fyri okkum er júst komin í vísindatíðarritinum Ocean Science. Tvørtur um undirsjóvarryggin millum Ísland …

Hitabylgja í havinum

29.06.2023

Seinastu 1-2 vikurnar hevur ein hav-hitabylgja tikið seg upp í eystara parti av Norðuratlantshavi. Hitabylgjan hevur verið serliga ógvuslig í økinum v…

Jákup Sverri verið á hydrografitúri

26.05.2023

Tann 17. mai fór Jákup Sverri á hydrografitúr, har ein av uppgávunum var at taka streymmátarar upp. Lagt varð fyri norðanfyri, har ein streymmátaraboy…

Nýggj grein vísir, at varmaflutningurin inn í arktisku havøkini er øktur

23.11.2020

Nýggj grein vísir, at varmaflutningurin inn í arktisku havøkini er øktur Millum Grønland og Skotland rekur heitur sjógvur úr Atlantshavi inn í Norðurh…

Djúpur havstreymur fram við Íslandsrygginum útgreinaður

26.10.2020

Í dýpinum í Norðurhøvum er ísakaldur sjógvur, sum ferðast suðureftir og flýtir yvir Grønland-Skotland ryggin, serliga gjøgnum Danmarkarsundið og Banka…

Grein um lága saltinnihaldið á okkara leiðum

06.02.2020

Havstovan hevur seinastu árini í fleiri umførum skrivað um metlágt saltinnihald í føroyskum sjógvi seinastu 3-4 árini. Síðani methøgt saltinnihald var…

Saltinnihaldið á Landgrunninum framvegis metlágt

25.09.2019

Saltinnihaldið í sjónum úti á opnum havi og á Land grunninum lækkaði knappliga á sumri 2016. Í 2017 og 2018 lækkaði saltinnihaldið eitt vet afturat, m…

Metlágt saltinnihald seinasta vetur

09.10.2017

Farna vetur bleiv sjógvurin við okkara leiðir sera feskur, og saltinnihaldið er nú met lágt. Orsøkin tykist vera, at subpolari meldurin í Norðuratlant…

Metlágt saltinnihald

15.03.2017

Eftir fleiri ár við høgum saltinnihaldið í Atlantssjónum kring Føroyar, fór at lækka aftur eftir 2010. Serstakliga minkaði saltið nógv gjøgnum 2016. Á…

Havstovan fær ágóða av samstarvi við Landsverk, Vónina og Vørn

21.02.2017

Landsverk hevur í nógv ár mátað alduhædd kring Føroyar. Síðstu árini hevur Landsverk, í samstarvi við Vónina og Vørn, sett hitamátarar frá Havstovuni …

Nýtt hitamet fyri desember

25.09.2015

1. desember 2014 var miðalhitin í sjónum við Oyrargjógv 9,2 stig. Hetta er tað heitasta, sum er mátað við Oyrargjógv og Mykines í desember, 100 ár eft…

Atlantssjógvurin feskari

25.09.2015

Sjógvurin í Norðuratlantshavi er vorðin feskari síðstu 2 3 árini. Orsøkin tykist vera, at broytingar eru hendar í upprunasjógvi yviri við Norðuramerik…

Kaldari og feskari í 2012

07.11.2013

Hitin og saltinnihaldið í atlantsjógvi vestan fyri Føroyar lækkaðu í 2012 niður á tað minsta seinastu 10 árini. Miðalhitin í 2012 var eitt vet lægri e…

Nýggj hita- og saltmet í føroyskum sjógvi

01.09.2010

Miðalhitin á Landgrunninum í 2009 var eins høgur og í 2003, tá hitamet varð sett. Fleiri mánaðir hava sett hitamet, eins og sjógvurin í Bankarennuni o…

Fylgja sjóvarhitanum á landgrunninum

01.09.2008

Hitamátarar við Oyrargjógv og Skopun geva granskarum vitan um veðurlagsbroytingar og sambandið millum gróður og hita. Hetta er úr Sjóvarmál 2008, les …

Samantvinna gamalt og nýtt

01.09.2008

Nýggjar kanningar staðfesta, at gamlar mátingar fyri árini 1914 til 1969 kunnu væl brúkast saman við teimum hitamátingum, ið Fiskirannsóknarstovan hev…

Fjarstýrdir kavbátar rannsaka havsins kalda hjarta

01.09.2007

Smáir kavbátar kanna hitan, saltinnihaldið, streymin og plantuplankton í havinum við Føroyar. Endamálið er at útvega upplýsingar um tað termohalina rá…

Suður ella norð – nærum sami sjóvarhiti

01.09.2007

Sjógvurin á landgrunninum verður so væl blandaður av sjóvarfallinum, at lítil munur er á hitanum, um vit eru stødd norðan fyri ella sunnan fyri Suðuro…

Hiti og saltinnihald sett nýggj met

01.09.2005

Rákið í Norðuratlantshavinum er broytt nógv seinastu árini. Hetta hevur ført við sær methøgan hita og saltinnihald í sjónum kring Føroyar. Hetta er úr…

Kanningar av hitafronti

01.09.2005

Sjógvurin inni á Landgrunninum hevur alstóran týdning sum uppvakstrarøki hjá m.ø. toski. Hvussu árgangirnir hilnast er tengt at, hvussu stór blandingi…

Hitin á Landgrunninum sett nýtt met

01.09.2003

Hitin í sjónum á Landgrunninum var í 2003 óvanliga høgur. Í fleiri mánaðir var sjógvurin heitari enn tað nakrantíð fyrr er mátað á Landgrunninum. Ein …

Verða havleiðirnar kring okkum kaldari ta komandi øldina?

01.09.2003

Tað kann tykjast heldur løgið, tá tú viðhvørt hoyrir, at havið kring okkum kanska fer at kólna, samstundis sum næstan øll restin av jørðini hitnar. He…

Viðkomandi verkætlanir

FjordProcess – Key processes governing pelagic productivity in sub-arctic North Atlantic fjord ecosystems

djóraæti
Havið
Jákup Sverri
Landgrunnur
plantuæti
rák
salt
vistskipan
Áramál
2022 – 2024
Fígging
Havgransking í Norðuratlantshavi
Fólk á Havstovuni
Eydna í Homrum, Sólvá Jacobsen, Hjálmar Hátún, Bogi Hansen og Ian Salter

Endamálið við verkætlanini er, at seta skjøtul á skipaðar kanningar í føroyskum firðum og sundum. Serligur dentur verður lagdur á at kanna sambandið millum firðir og sund og Landgrunnin. T.d. hvussu gróðurin á Landgrunninum ávirkar firðirnar, men eisini um gróðurin á firðunum ávirkar Landgrunnin. Kanningarnar fevna um eginleikar í sjálvum sjónum (hiti, salt og streymur), gróður, djóraæti og smáan fisk uppi í sjónum, sum etur djóraæti. Sambondini millum hesi lið verða kannað, eins og árstíðarbroytingarnar verða fylgdar.

Blue-Action: Arctic impact on weather and climate

Havið
hiti
Jákup Sverri
rák
Áramál
2016 – 2020
Fígging
Horizon2020
Fólk á Havstovuni
Karin Margretha H. Larsen, Hjálmar Hátún, Bogi Hansen

Verkætlanin er endað!

Arktiska økið hitnar væl skjótari enn heimurin sum heild við globalu upphitingini, og tað er vorðið greitt, at arktiska upphitingin eisini hevur árin á veður og veðurlag í Europa. Í Blue-Action verkætlanini varð sambandið millum Arktis og syðru økini kannað við mátingum og modellum. Føroyski parturin av verkætlanini førdi serliga til, at vit nú væl betur kenna rákið av heitum sjógvi tvørtur um Íslandsryggin.