{{currentPage * pageSize + 1}} - {{pageSize * (currentPage + 1) > numberOfResults ? numberOfResults : pageSize * (currentPage + 1)}} úrslit av {{numberOfResults}}
Einki úrslit

Upsi

Pollachius virens

Nógv verður veitt av upsa, og hann hevur stóran týdning.

Upsi hevur tríggjar ryggfjaðrar, tvær gotfjaðrar. Fremra gotfjøður er umleið líka long sum mittasta ryggfjøður, ið er tann longsta ryggfjøðurin. Gotið er umleið beint undir aftara enda á fremstu ryggfjøður. Smáur upsi hevur lítla finnu, teir størru onga ella bert ein viðfáning. Hann hevur undirbit. Strikan er bein og sterturin bert eitt sindur innbogin.

Eyðkenni er tann ljósa og beina strikan og tann svart-døkki liturin.

Upsi verður upp í 130 cm langur. Í veiðuni er hann vanliga 55-120 cm. Elsti aldursgreinaði upsi undir Føroyum var 22 ár.

Útbreiðsla

Upsi er vanligur undir Føroyum, bæði inni við land og til havs og finst út á umleið 450 m dýpi á Landgrunninum, á Føroyabanka, ytru bankunum og á Íslandsrygginum. Hann er annars við Svalbard og Novaja Semlja, suður í Norðsjógvin og Skagerrak, kring Bretsku Oyggjarnar, og í Biskeiavíkini. Vestaru megin Atlantshavið er upsi undir Eystur- og Vesturgrønlandi, við Labrador til North Carolina.

Veiða

Fyrstu mongu árini fiskaðu aðrar tjóðir, serliga bretar og seinni eisini fraklendingar, so at siga allan upsan. Fyrst í 1960-unum vaks føroyski parturin av upsaveiðuni munandi, og eftir at fiskimarkið varð flutt út á 200 fjórðingar í 1977, hava føroyingar fiskað at kalla allan upsan undir Føroyum.

Upsaveiðan hevur sveiggjað nógv. Hon hevur í miðal verið 35 túsund tons um árið.

Longdarbýti í føroysku veiðuni
Aldursbýti í føroysku veiðuni

Stovnsmeting

Havstovan ger á hvørjum ári stovnsmeting av upsa undir Føroyum. Stovnsmetingin verður síðani góðskumett og endaliga góðkend á einum arbeiðsfundi hjá ICES.

Stovnsmetingarúrslit

Veiða

Veiðan av upsa er mett at vera burðadygg, og hevur ligið undir tilmældu veiðuni frá ICES síðani 2011. Í 2024 er tilmælda veiðan 15 323 tons.

Tilgongd

Tilgongdin av upsa hevur verið vánalig síðstu árini.

Veiðutrýst

Síðani 2020 hevur veiðutrýstið verið á burðadyggum støði.

Gýtingarstovnur

Gýtingarstovnurin av upsa er oman fyri burðadygga markið, men er tó minkaður nógv síðani aldarskiftið.

Tilmæli

Fiskidagar 2024, Havstovan

19.12.2023

Tilmældir fiskidagar 2024 Bólkur 2 6109 Bólkur 3 1583 Bólkur 4 2434 Bólkur 5 6090 Føroyabanki 150 Í eini roynd at endurreisa toskastovnin á føroyska l…

Upsi 2024, ICES

24.11.2023

Tilmæld veiða í 2024: 15.323 tons ICES mælir til, at veiðan av upsa í 2024 kann vera í mesta lagi 15.323 tons. Hetta er ein minking á 14% í mun til ti…

Fiskidagar 2023, Havstovan

14.12.2022

Tilmældir fiskidagar 2023 Bólkur 2 4267 Bólkur 3 2204 Bólkur 4 3715 Bólkur 5 9456 Føroyabanki 200 Havstovan mælir til, at tillutaðu fiskidagarnir fyri…

Upsi 2023, ICES

29.11.2022

Tilmæld veiða í 2023: 17.843 tons ICES mælir til, at veiðan av upsa í 2023 kann vera í mesta lagi 17.843 tons. Hetta er ein minking á 52% í mun til ti…

Fiskidagar 2022, Havstovan

14.12.2021

Tilmældir fiskidagar 2022 Bólkur 2 6475 Bólkur 3 2320 Bólkur 4 3911 Bólkur 5 9954 Føroyabanki 200 Mælt verður til at tillutaðu fiskidagarnir fyri Bólk…

Upsi 2022, ICES

30.11.2021

Tilmæld veiða í 2022: 37.444 tons ICES mælir til, at veiðan av upsa í 2022 kann vera í mesta lagi 37.444 tons og er hetta ein øking upp á 37% í mun ti…

Fiskidagar 2021, Havstovan

18.12.2020

Tilmældir fiskidagar 2021 Bólkur 2 6167 Bólkur 3 2442 Bólkur 4 4117 Bólkur 5 10478 Føroyabanki 0 Tilmælið um fiskidagar tók støði í umsitingarætlanini…

Upsi 2021, ICES

30.11.2020

Tilmæld veiða í 2021: 27.368 tons Veiðan av upsa í 2021 kann vera í mesta lagi 27.368 tons og er hetta ein minking upp á 23% í mun til tilmælið í 2019…

Lívfrøði

Upsi er bæði botn- og uppsjóvarfiskur.

Vøkstur

Vøksturin hjá upsa, serliga ungum fiski, tykist at vera tengdur at tættleika. Tað vil siga, at tess meiri er til av upsa, tess smærri eru einstøku upsarnir. Aftaná kynsbúningina fer upsin at vaksa seinni.

Kynsbúning

Í miðal gýtir helvtin av upsanum fyrstu ferð sum 5 ára gamal; tá er hann um 58 cm til longdar.

Gýting

Upsi gýtir í tíðarskeiðinum januar-apríl, tó er høvuðsgýtingin í februar-mars. Høvuðsgýtingarøkið er á 150-250 m dýpi eystan fyri Føroyar, men gýtandi upsi verður eisini fingin aðrastaðni á Landgrunninum.

Høvuðsgýtingarøkið hjá upsa
Yngul og ungfiskur

Eftir gýtingina flotna rognkornini upp í sjógvin og verða spjadd við rákinum kring landgrunn og bankar; sama er við larvunum. Yngulin er uppi í sjónum í nakrar mánaðir, men í tíðarskeiðinum juni-juli, tá yngulin er um 2,5-3,5 cm langur, leitar hann sær inn undir land. Fyrsta árið livir upsin sum murtur heilt inni við land og er um heystið um 10-13 cm til longdar. Sum hann eldist, leitar hann sær út á firðirnar og longri út at leita sær føði, og umleið trý ára gamal, tá hann er 45-50 cm til longdar, fer hann longri útfrá og djypri og kemur tá inn í vinnuliga fiskiskapin.

Upsayngul
Føði

Føðin hjá upsayngli er æti, seiðamurturin etur smá krabbadjór, seiðurin etur krabbadjór og smáan fisk, t.d. nebbasild og viðhvørt nýggja seiðayngulin. Vaksni upsin etur smáan fisk, t.d. hvítingsbróðir og svartkjaft og eisini krill. Føðin hjá upsa speglar væl, at hetta er ein fiskur, sum ferðast nógv uppi í sjónum, tí hann etur so at siga ongi botndjór.

Ferðing

Upsastovnurin undir Føroyum verður roknaður sum ein sjálvstøguður stovnur, men hevur tó eitt ávíst samband við aðrar upsastovnar í landnyrðingspartinum av Atlantshavinum, t.e. í Barentshavinum, undir Íslandi, vestan fyri Skotland og í Norðsjónum. Ungi upsin heldur seg nær landi, men tá hann verður um 60 cm ella um 5 ára aldur leitar hann sær javnan í onnur sjóøki. Hetta er kannað við merkiroyndum í trimum umførum – seinastu ferð í 1991. Fjórði hvør upsi, sum varð merktur undir Føroyum, varð afturfingin undir Íslandi, tá hann var longri enn 60 cm. Hinvegin vísa merkiroyndir í Íslandi, at ferðingin úr Íslandi er sera avmarkað. Bert 1% av teirra vaksna fiski var afturfingin undir Føroyum. Nakað av ferðing er eisini ávíst úr norskum øki til Føroya og úr Føroyum til Norðsjógvin og norskt øki.

Litur

Upsin er heilt dimmur um bakið, koksgráur, blásvartur. Síðurnar og búkurin eru ljós, hvítgrálig ella silvurkend, ljósastur er hann undir búkinum. Strikan er ljóst grá.

Nøvn á fiski á øðrum máli
MálNøvn
Før:Upsi, Bláseiður, Kalur, Murtur, Nótarseiður, Pálur, Seiður, Sildaseiður, Stórseiður, Streymseiður, Støðuseiður, Summarseiður, Ternumurtur, Træveturseiður, Tvæveturseiður, Veturseiður
Lat:Pollachius virens
Dan:Sej, Gråsej, Mørksej
Eng:Saithe, Baddock, Billet, Black cod, Black pollack, Blackjack, Blochan, Coalfish, Coalmie, Coley, Comb, Cuddie, Cuth, Dargie, Geeks, Gerrack, Green cod, Peltag, Pirrie, Poddlie, Pollack, Prinkle, Queeth, Rock halibut, Rock salmon, Said, Saidhean, Scotch hake, Sellag, Sillack, Sillock, Stenloch, Sullock
Fin:Kuijan, Seit, Seítí
Fra:Lieu noir, Colin, Colin noir, Églefin, Goberge, Grelin, Greslin, Merlan noir, Merlan vert, Merluche
Gri:Mávros balaliáros
Ísl:Ufsi
Ita:Merluzzo nero, Merluzzo Carbonaro, Nero
Jap:Poraku
Ned:Koolvis, Zwarte koolvis
Nor:Sei
Pol:Czarniak
Por:Escamudo, Abadejo, Badejo, Paloca, Paloco, Pescado carvoeira
Rus:Saida, Galija, Sajda, Sajga
Spa:Carbonero, Bacalao perro, Faneca Carbonero, Fogonero, Palero
Sve:Sej, Gråsej, Gråsik
Týs:Seelachs, Köhler
USA:Pollock

Viðkomandi tíðindi

Eitt vet meira av toski á føroyska landgrunninum

14.03.2024

Rannsóknarskipið “Jákup Sverri” hevur gjørt ta árligu váryvirlitstrolingina á føroyska landgrunninum, har 100 hál á ein tíma vóru tikin. Tað var framv…

Tilmæli 2024

19.12.2023

Tann 12. desember 2023 lat Havstovan Fiskimálaráðnum tilmælið um fiskiskap eftir toski, hýsu og upsa í 2024. Í eini roynd at endurreisa toskastovnin á…

ICES-tilmæli fyri botnfisk 2024

24.11.2023

Altjóða havrannsóknarstovnurin ICES kunngjørdi í dag nýggjastu ráðgevingina fyri hýsu og upsa í føroyskum havøki. Ráðgevingin byggir á nýggjastu stovn…

Jákup Sverri gjørt yvirlitstrolingar á føroyska landgrunninum

12.04.2023

Rannsóknarskipið Jákup Sverri hevur aftur í vár gjørt yvirlitstrolingar á føroyska landgrunninum, har tilsamans 91 støðir á ein tíma vórðu tiknar. Stø…

Toskur, hýsa og upsi eta ymiskt

19.09.2016

Magakanningar vísa, at føðin hjá toski, hýsu og upsa er rættiliga ymisk. Ein orsøk er, at tey finna sær føðina á ymiskan hátt. Hetta er úr Sjóvarmál 2…

Skiftandi veðurlag ávirkar upsastovnin

23.08.2012

Skiftandi veðurlag ávirkar gróðurin í sjónum, og hetta hevur stóra ávirkan á upsan við Føroyar. Verður upsastovnurin stórur, veksur fiskurin seinni og…

Upsafiskiskapurin – bestur vestanfyri á vetri

01.09.2007

Upplýsingar, sum verða førdar í veiðudagbókina, vísa hvørjir faktorar hava mest at siga fyri upsafiskiskapin. Hetta er úr Sjóvarmál 2007, les víðari h…